Thực hành dân chủ

Trong các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, nhất là những năm gần đây đều nhấn mạnh nhiều đến vấn đề dân chủ. Trong cương lĩnh bổ sung và phát triển năm 2011 đã được đại hội XI của Đảng thông qua với tiêu chí: “ Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh ”. Ngày 16/4/2010, bộ chính tri ban chấp hành trung ương Đảng khoá X đã ban hành chỉ thị số 42- CT/TW “ Về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước”, lại nêu rõ thực hành dân chủ là nội dung chủ yếu của quá trình đổi mới phương thức hoạt của Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật từ trung ương đến các tỉnh, thành trong cả nước .

Rõ ràng, trong đường lối chiến lược của mình, Đảng và nhà nước ta luôn luôn coi trọng dân chủ. Thành quả của hai cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc và công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc đã chứng minh sức mạnh vật chất to lớn của tinh thần đại đoàn kết dân tộc, dân chủ .

Lý luận thì nhiều, nhưng dân chủ trong thực tế vẫn còn khoảng cách, nhiều lúc, nhiều nơi dân chủ vẫn còn là hình thức. Dân chủ chưa đi đôi với thực hành trong đời sống tinh thần xã hội, nhất là trong việc tập hợp đội ngũ trí thức khoa học công nghệ hiện nay. Vì vậy thực hành dân chủ được Bộ chính trị nâng lên thành quan điểm chỉ đạo trong chỉ thị 42-CT/TW, cũng xuất phát từ tình hình thực tế hiện nay.

Chỉ có thực hành dân chủ, dân chủ thực sự mới nâng cao được năng lực, hiệu quả hoạt động của Liên hiệp các hội khoa học kỹ thuật các cấp, các hội thành viên trong nền kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế. Đổi mới nội dung và phương pháp hoạt động của Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam và các tỉnh, thành  trước hết cần đổi mới sâu sắc về cơ cấu tổ chức, thiết lập được thị trường khoa học công nghệ cạnh tranh, theo tôi cần tập trung vào mấy vấn đề sau:

1/ Xây dựng được đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp có tri thức thực sự, có tài và phẩm chất tốt. Chú ý đến đội ngũ cán bộ trí thức trẻ.. Chỉ có tri thức thực sự mới biết tôn trọng tri thức, biết sử dụng trí thức, mới thực hành được dân chủ.

2/ Xây dựng thị trường khoa học công nghệ cạnh tranh:

-Lấy ý kiến rộng rãi đội ngũ trí thức khoa học công nghệ trong và ngoài nước tham gia xây dựng luật phổ biến kiến thức, luật hành nghề kỹ sư thực hành chuyên nghiệp để sớm được ban hành.

-Các cơ quan quản lý nhà nước vê khoa học công nghệ công bố công khai, minh bạch kế hoạch nội dung đề xuất đề tài, dự án khoa học công nghệ hàng năm của trung ương, bộ, ngành, các cấp địa phương trên các phương tiện thông tin đại chúng, trang thông tin điện tử…để các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước đăng ký, đề xuất nhiệm vụ và nộp hồ sơ đấu thầu..

- Hội đồng xét duyệt và tổ chức đấu thầu là hội đồng khoa học trung ương hay các cấp tuỳ theo cấp đề tài. Hội đồng khoa học này gồm các nhà khoa học có tên tuổi, uy tín không phân biệt tại chức hay đã nghỉ hưu.

- Công bố công khai tổ chức, cá nhân khoa học trúng thầu theo từng chuyên ngành để gắn kết quả nghiên cứu vào thực tế sản xuất, đời sống.

-Nhà nước sớm ban hành hệ thống văn bản, chính sách cơ chế nhất là chế độ tín dụng, tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân trúng thầu được vay vốn khoa học với lãi xuất ưu đãi để thực hiện các đề tài, dự án trúng thầu. Vốn nghiên cứu khoa học này được tập trung vào kho bạc nhà nước, không giao cho các cơ quan quản lý khoa học các cấp như hiện nay, nhằm hạn chế tiêu cực, dễ biến công quyền thành tư quyền, gây bất bình trong giới khoa học.

-Các tổ chức, cá nhân có đề án trúng thầu đã được hội đồng khoa học các cấp nghiệm thu, có giá trị áp dụng thực tiễn cao được nhà nước cấp bằng độc quyền tác giả thì được quyền nhượng bán cho các cơ sở sản xuất kinh doanh, các tổ chức xã hội áp dụng theo giá thoả thuận . Tuỳ theo giá trị của từng đề án mà các tổ chức, cá nhân khoa học đóng thuế cho nhà nước theo quy định của pháp luật.

-Thi và cấp bằng kỹ sư thực hành chuyên nghiệp cho các nhà khoa học có nguyện vọng thương mại. Khuyến khích và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các  cá nhân có bằng kỹ sư thực hành trong và ngoài nước đăng ký thành lập các công ty, trung tâm tư vấn, dịch vụ khoa học, công nghệ theo quy định của nhà nước. Được vay vốn ngân hàng với lãi xuất hợp lý.

-Các cơ quan quản lý khoa học, công nghệ chỉ còn nhiệm vụ quản lý nhà nước, không làm nhiệm vụ thực hiện các đề tài, dự án cụ thể, không cấp phát vốn khoa học kiểu xin cho, bao cấp như hiện nay. Hãy để thị trường khoa học điều tiết theo quy luật vốn có của nó.

-Liên hiệp các hội khoa học kỹ thuật các cấp và các hội thành viên làm trung tâm tập hợp, đoàn kết, hướng đội ngũ trí thức khoa học công nghệ hoạt động cạnh tranh lành mạnh, điều hoà, điều phối mọi hoạt động của liên hiệp hội như điều lệ quy định, thực sự là tổ chức chính trị- xã hội dưới sự lãnh đạo trực tiếp của các cấp uỷ Đảng.

Chỉ có thực hành dân chủ, công bằng trong đối xử, chỉ có tạo lập được thị trường khoa học công nghệ cạnh tranh, chất xám có thực sự trở thành hàng hoá mới xây dựng được nền kinh tế tri thức, mới tập hợp, đoàn kết, phát huy sức sáng tạo của đội ngũ trí trức khoa học, công nghệ trong và ngoài nước. Chỉ có thực hành dân chủ, công bằng mới tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật các cấp,  mới đáp ứng được mục đích, yêu cầu, nội dung đổi mới của chỉ thị 42-CT/TW của Bộ chính trị, phù hợp với xu thế tất yếu của thời đại.

Đặng Gia Khương