Diễn đàn trao đổi chuyên đề: “Tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của các Hội thành viên thuộc Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật địa phương”

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng ta đã sớm nhận ra những thiếu sót,khuyết điểm trong đường lối phát triển kinh tế trước đây và đã kịp thời đổi mới tư duy trong lãnh đạo, chuyển nền kinh tế quan liêu bao cấp sang nền kinh tế nhiều thành phần, định hướng xã hội chủ nghĩa. Hơn 20 năm đổi mới, nước ta từ một nền kinh tế lạc hậu, kém phát triển, đến nay đã trở thành một nước đạt được nhiều thành công trong phát triển, đã hoà nhập với nền kinh tế thế giới. Vị thế và uy tín nước ta ngày càng được nâng cao, bạn bè quốc tế ngưỡng mộ và học tập.

Những thành công đáng tự hào, trân trọng ấy, có phần đóng góp không nhỏ của đội ngũ trí thức khoa học và kỹ thuật trong cả nước. Tuy nhiên bên cạnh những mặt được, nước ta vẫn trong tình trạng là một nước nghèo, kinh tế phát triển chưa bền vững. Đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ đông về số lượng nhưng khoa học chưa trở thành động lực mạnh mẽ thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Các đề tài nghiên cứu, ứng dụng vào thực tế sản xuất và đời sống còn quá khiêm tốn, chưa tương xứng với tiềm năng của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ, trong khi các tiến bộ về khoa học, nhất là công nghệ cao trên thế giới đã có bước phát triển vượt bậc. Phải chăng đội ngũ trí thức khoa học công nghệ nước ta trình độ, năng lực còn hạn chế. Nguyên nhân chủ quan cũng có một phần. Song người hiền tài thì thời nào cũng có. Hiền tài là nguyên khí quốc gia ai cũng biết, cũng trân trọng. nhưng để nguyên khí ấy được trọng dụng thì chúng ta còn nhiều điều đáng phải bàn như trong cơ chế chính sách, trong sử dụng, trong đãi ngộ…Đặng thái Sơn, Ngô bảo Châu và rất nhiều nhân tài khoa học khác đều nổi tiếng từ nước ngoài. Thế mới biết mảnh đất có tốt thì hạt giống mới đâm chồi, mọc khoẻ và xanh tươi được.

Để có miếng đất mầu, đất tốt đó, vấn đề cơ bản là phải đổi mới tư duy mạnh mẽ, trước hết là nhà lãnh đạo, nhà quản lý và sự đồng bộ của các cấp, các ngành, của cả hệ thống chính trị. Phải lắng nghe ý kiến các nhà khoa học, tôn trọng họ, tạo sự đồng thuận, dân chủ. Bên cạnh sửa đổi, bổ sung kịp thời hệ thống chính sách, chế độ, phải quan tâm đến lợi ích chính đáng của họ. Đại đa số các nhà khoa học, đội ngũ trí thức đều lớn lên và được rèn luyện, học tập dưới mái trường xã hội chủ nghĩa, nên họ đều giầu lòng yêu nước, say sưa cống hiến cho sự nghiệp khoa học trong cách mạng dân tộc, dân chủ. Ngày nay trong thời kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội  họ vẫn say sưa học tập, nghiên cứu và công tác, góp phần xây dựng một xã hội : Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Chỉ có dân chủ, công bằng mới là động lực thúc đẩy tiêu chí dân giàu, nước mạnh, văn minh. Thực tế và sự thực đội ngũ trí thức khoa học đang khát vọng chân lý đó.

Đổi mới tư duy, đổi mới toàn diện, sâu sắc trước hết phải đổi mới về tổ chức trong các Hôị thành viên. Phải lựa chọn, cất nhắc đội ngũ cán bộ chủ chốt theo hướng chuyên nghiệp tránh tình trạng một số không ít Hội kiêm nhiệm như hiện nay. Cố gắng đưa cán bộ khoa học trẻ, có uy tín,có năng lực và tâm huyết vào hàng ngũ lãnh đạo chủ chốt. Kết hợp hài hoà, bổ sung cho nhau giữa cán bộ già kinh nghiệm với cán bộ trẻ năng động, nhạy bén.

Về hoạt động khoa học công nghệ nên mở rộng đấu thầu công khai, kinh tế tri thức phải được thương mại hoá, có mua,có bán sòng phẳng. Vốn khoa học từ trung ương đến địa phương phải có cơ chế chống độc quyền .Thực tế hiện nay một bộ phận không ít cán bộ  đã biến công quyền thành tư quyền. Muốn cống hiến một đề tài, một công trình nghiên cứu nhà khoa học phải  chạy vạy rất khốn khổ. Rốt cuộc một số đề tài không nhỏ khi bảo vệ nghiệm thu đạt kết quả “ xuất sắc” nhưng vẫn không áp dụng được vào sản xuất, đời sống, yên giấc ngủ say trong ngăn kéo cài then, chốt chặt. Đó là sự trả giá cho đấu thầu đề tài thiếu minh bạch, công khai và tư quyền.

Về chất lượng hội thảo nên đổi mới nội dung, hình thức theo từng chuyên đề. Phải rút ra được kết luận tầm vĩ mô từ hội thảo để làm luận cứ khoa học giúp lãnh đạo, nhà quản lý trong công tác hoạch định, qui hoạch, kế hoạch. Trong các hội thảo, nhà lãnh đạo, nhà quản lý nên “ bớt “ thời gian đến dự để nắm bắt được kết luận hội thảo và những kiến nghị của giới khoa học, kịp thời giải quyết những vấn đề bức xúc của thực tế sản xuất và đời sống đặt ra. Hiện nay không ít những hội thảo để mà hội thảo, nói lấy rồi lại nghe lấy, tác dụng rất hạn chế, lãng phí tiền bạc, thời gian của nhân dân. Tránh tình trạng dân nóng nhưng “quan” lạnh như đã diễn ra ở một số nơi.

Đảng và nhà nước ta đã có nhiều chỉ thị, nghị quyết nhằm khuyến khích đội ngũ trí thức khoa học công nghệ,nhưng với cơ chế, chính sách còn nhiều bất cập như hiện nay, hoạt động của nhiều Hội còn mang nặng tính hình thức, chưa có sức hấp dẫn cao đối với đội ngũ trí thức khoa học, nhất là trí thức trẻ.

Dân chủ và công bằng trong hoạt động của Hội là chìa khoá thành công để nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các Hội địa phương .

Đặng Gia Khương