Xua đuổi, tạo ra môi trường không hấp dẫn với côn trùng- một hướng nghiên cứu phát triển trong công tác bảo vệ thực vật
Tạo hoá sinh ra muôn loài, với một trật tự và sự chính xác đến mức kỳ diệu mà ở đó, có lẽ con người sẽ không bao giờ tri thức hết được. Các loại côn trùng nhỏ bé nhưng chúng có thể tìm kiếm nguồn thức ăn, giao duyên với bạn tình, né tránh thiên tai…ở những cự ly rất xa và trong những điều kiện tưởng như không thể…bởi chúng có hệ thống các sensil thụ cảm hết sức phát triển mà tác động đến nó chính là những “mùi” hoặc những “xung từ” cực nhỏ.
Các sinh vật khác nhau luôn cho những phản ứng sinh học không giống nhau với cùng một “loại mùi” nhất định. Có mùi là hấp dẫn với loài này, nhưng có thể lại “tương kị” với loài kia…Thực tế có rất nhiều gợi mở cho công tác nghiên cứu- ứng dụng các hợp chất hoá học tự nhiên khác nhau để “đuổi đi” hoặc “thu hút” côn trùng như: Mùi tanh để dẫn dụ ruồi nhặng, mùi xác thối để dẫn dụ chim Kền Kền; mùi hôi tanh để dẫn dụ những con bọ xít dài hại lúa Leptocorisa acuta Th.; mùi chua ngọt để thu hút các con buớm đêm họ Noctuidae; mùi của các chất indon và scaton được hình thành nhiều trong những đống phân tươi của động vật lại được ví như “Chanel No. 5” với họ hàng con Bọ hung…
Trong công nghệ Feromon, thế giới cũng đã tổng hợp và công nghiệp hoá được một số các hợp chất dẫn dụ côn trùng điển hình như: Chất Metyl-eugenol đối với loài ruồi vàng hại cây có múi; sản phẩm thủy phân từ một loại Protein cũng đang được nghiên cứu ứng dụng để dẫn dụ côn trùng hại rau họ thập tự, hay như hợp chất ME.350 được ứng dụng để dự báo tình hình phát sinh- phát triển của mọt hại thuốc lá trong kho.
Ngược lại, mùi của cây Derris elliptica đeo trên sừng trâu để đuổi đi những con ve, rận ký sinh, hay mùi của những viên băng phiến làm hạn chế sự cư trú của những con mạt, gián, rận trong các tủ đựng quần áo của gia đình v.v. Một số tỉnh miền Nam Trung Quốc, đảo Đài Loan và Banglades là nơi có rất nhiều cây Pơ-mu và cây Long Não phát triển. Từ ngàn xưa, người dân nơi đây đã biết sử dụng gỗ của những loại cây này để chế tác đồ nội thất nhằm tránh bị mối, mọt và côn trùng xâm hại.
Từ đặc trưng sinh học này, các kỹ sư chuyên ngành Bảo vệ thực vật tại Thanh Hóa đã nghiên cứu, lựa chọn và tạo ra các chế phẩm thảo mộc BQ01-10 và BQ02-10. Công trình khoa học đoạt giải nhì- giải thưởng Khoa học- Công nghệ Việt Nam (Vifotec) năm 2010.
BQ01-10 và BQ02-10 không phải để tiêu diệt côn trùng như là một hóa chất trừ sâu. Đặc trưng của nó là có tính “tương kị” với nhiều loại côn trùng hại nông sản sau thu hoạch trong một khoảng thời gian nhất định. Chính khoảng thời gian đó, do côn trùng chỉ duy trì ở mật độ thấp nên đã kéo theo các yếu tố kinh tế- kỹ thuật có liên quan như: Giảm được lượng thuốc trừ sâu phải sử dụng để tiêu diệt chúng; Giảm được hao hụt về khối lượng, phẩm cấp và chất lượng của sản phẩm sau bảo quản...
Do cơ chế tác động là “mùi”, nên cũng không phải phun, rải trực tiếp lên khối nông sản. Kết quả là các hợp chất này có thể sử dụng được cho nhiều loại nông sản khác nhau như thóc, gạo, bột mỳ, malt bia, rau quả tươi v.v.
Quá trình nghiên cứu- thử nghiệm tại Thanh Hóa với qui mô hàng vạn tấn nông sản các loại mỗi năm, thông qua các hợp đồng kinh tế- kỹ thuật đặc biệt nghiêm ngặt với các đối tác cho thấy tiềm năng ứng dụng đặc biệt quan trọng của công nghệ này trong chiến lược phát triển sản xuất nông nghiệp sạch và bền vững. Hiện tại, một số nhà khoa học lớn tại Trung Quốc, Anh, Canada, Hoa kỳ…cũng đã và đang tập trung nghiên cứu vấn đề này trên côn trùng hại rau, quả thực phẩm.
Một vấn đề cũng không kém phần phức tạp là phải xác định được phổ tác động của mỗi loại sản phẩm này, bởi mỗi loài côn trùng khác nhau, có thể có những phản ứng không giống nhau với cùng một loại mùi nhất định □.
KS. Nguyễn Văn Sơn
Địa chỉ liên hệ: Chủ nhiệm đề tài, KS. Nguyễn Văn Sơn. Trưởng Trạm Kiểm dịch thực vật Thanh Hóa. ĐT. 037 3940650; 0912 162 908. Email: ngsonthanhhoa@gmail.com